Verhuring van Landbougrond.

Dit gebeur gereeld dat boere onderling met mekaar ‘n ooreenkoms aangaan rakende die verhuring van grond. Korttermyn verhurings is normaalweg nie baie gekompliseerd nie maar moet tog deur middel van ‘n behoorlike kontrak gedoen word.

Dit kom gereeld voor dat ‘n boer nie genoeg landbougrond besit om byvoorbeeld ‘n boord te vestig en oorweeg dit om ‘n langtermyn huurkontrak van byvoorbeeld 20 jaar aan te gaan waartydens hy ‘n gedeelte van landbougrond (`n gedeelte van `n plaas wat geregistreer is by die Aktekantoor) by ‘n nabygeleë boer wil huur vir hierdie nuwe boerdery. Hy wil verseker wees dat die huurooreenkoms tussen hom (die “Huurder”) en die boer wat die grond besit (die “Verhuurder”) geldig is en aan al die aspekte van die reg wat van toepassing is voldoen as gevolg van die hoë insetkoste en die groot finansiële impak wat so ‘n operasie sal hê.

Die belangrikste aspek wat oorweeg moet word met die aangaan van ‘n langtermyn huurooreenkoms vir ‘n gedeelte van landbougrond is die beperkings wat geplaas word op die tydperk van die huurooreenkoms. Volgens artikel 3(d) van die Wet op die Onderverdeling van Landbougrond, Wet 70 van 1970 (“die Wet”), sal geen huurooreenkoms ten opsigte van ‘n gedeelte van landbougrond aangegaan kan word tensy die Minister van Landbou (“die Minister”) skriftelik daartoe ingestem het nie, en waarvan die tydperk:

  • 10 jaar of langer is; of
  • die natuurlike lewe van die huurder, of enige ander persoon in die huurkontrak genoem, is; of
  • wat van tyd tot tyd hernubaar is deur die wil van die huurder, hetsy deur die voortsetting van die oorspronklike huurooreenkoms of deur die aangaan van ‘n nuwe huurooreenkoms, onbepaald of vir tydperke wat saam met die eerste tydperk van die huurooreenkoms altesaam nie minder as 10 jaar is nie.

Dit is belangrik om daarop te let dat so ‘n huurooreenkoms, gesluit sonder die toestemming van die Minister, nietig sal wees.

Die aansoek om toestemming van die Minister moet gebring word deur die Verhuurder (die eienaar) van die betrokke grond en moet ingedien word by so ‘n plek, in die vorm en vergesel wees van sodanige planne, dokumente en inligting soos deur die Minister bepaal mag word.

Die Minister mag egter in sy diskresie die aansoek weier, of op sodanige voorwaardes as wat hy goeddink, insluitend voorwaardes rakende die doel of wyse waarop die betrokke grond gebruik mag word, so ‘n aansoek toestaan en indien die Minister tevrede is dat die betrokke grond nie vir landboudoeleindes gebruik sal word nie en na oorleg met die Premier van die provinsie waarin sodanige grond geleë is, op sodanige voorwaardes soos deur die Premier bepaal, mag enige sodanige aansoek toegestaan word.

Die Wet bepaal verder dat die Registrateur van Aktes slegs ‘n huurooreenkoms met ‘n huurtermyn van 10 jaar of langer sal registreer indien die skriftelike toestemming van die Minister aan hom voorgelê word. Indien sodanige toestemming verleen is onderhewig aan ‘n voorwaarde, sal so ‘n voorwaarde op die titelakte van die betrokke grond endosseer word.

Die essensiële doel van die Wet is deur ons howe geïdentifiseer as ‘n maatstaf waarmee die wetgewer, in die nasionale belang, die verdeling van landbougrond in klein nie-lewensvatbare eenhede wou voorkom. Ten einde hierdie doel te bereik het die wetgewer die gemeenregtelike reg van grondeienaars om hul landbou-eiendom te onderverdeel, beperk.

So ‘n boer moet dus voor die aangaan van die huurooreenkoms met die nabygeleë boer die tydperk van die huurooreenkoms heroorweeg om te verseker dat die huurooreenkoms geldig is. Baie boere gaan daagliks huurooreenkomste aan sonder om die finansiële impak en gevolge wat dit kan hê as ‘n huurooreenkoms nie aan die Wet voldoen nie, in ag te neem. Dit is baie belangrik dat ‘n prokureur geraadpleeg moet word oor hierdie spesifieke tipe huurooreenkoms vir ‘n gedeelte van landbougrond as gevolg van die hoë kostes verbonde aan so ‘n operasie en die risiko’s wat verband hou met ‘n ongeldige huurooreenkoms.

Wat belangrik is, is dat so ‘n boer nie in staat sal wees om sonder die toestemming van die Minister ‘n gedeelte van landbougrond vir ‘n tydperk van 10 jaar of langer te kan huur nie, want dit sal geag word ‘n verdeling van landbougrond te wees.

(Met erkenning aan Neumann van Rooyen Inc)